JUBILEUSZ 80-lecia ARCHEOLOGII AKADEMICKIEJ w TORUNIU

W najbliższy wtorek, 2 czerwca, w Instytucie Archeologii UMK w Toruniu odbędą się jednodniowa konferencja oraz piknik organizowane z okazji jubileuszu 80-lecia archeologii akademickiej w Toruniu. Na wydarzenie zapraszamy serdecznie wszystkich pracowników Naszego Wydziału i studentów.

Odznaczenie dla prof. Anny Drążkowskiej

LIST OTWARTY

LIST OTWARTY

do:

W.P. Prezydenta Rzeczypospolitej Polskiej Karola Nawrockiego

W.P. Marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego

W.P. Marszałek Senatu Małgorzaty Kidawy-Błońskiej

W.P. Prezesa Rady Ministrów Donalda Tuska

W.P. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Marty Cienkowskiej

W.P. Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego Marcina Kulaska

W.P. Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji Marcina Kierwińskiego

W.P. Przewodniczącego Komisji Kultury i Środków Przekazu Senatu RP Jerzego Fedorowicza

W.P. Przewodniczącego Komisji Kultury, Dziedzictwa Narodowego i Środków Przekazu Sejmu RP Piotra Adamowicza

W.P. Parlamentarzystek i Parlamentarzystów RP

Szanowni Państwo,

jako członkowie instytucji i stowarzyszeń reprezentujących polskie środowisko archeologiczne stanowczo domagamy się powstrzymania wejścia w życie, z dniem 1 stycznia 2027 r., nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz.U. 2024.647). Nowelizacja ta, której zapisy naruszają Konstytucję oraz międzynarodowe zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej, wprowadza szkodliwe ułatwienia dla amatorskich poszukiwań, co może skutkować bezpowrotną utratą części polskiego dziedzictwa kulturowego. Mimo wielokrotnych protestów naszego środowiska nowelizacja nie została odwołana, a uchwalona w 2025 r. vacatio legis zbliża się do końca. W takiej sytuacji naszym prawem i obowiązkiem jest żądanie uchylenia nowelizacji.

Zmiany stanu prawnego wprowadzone drogą nowelizacji oceniamy bardzo krytycznie, ponieważ:

        a) naruszają Konstytucję Rzeczypospolitej Polskiej, w tym:

• zasadę równości obywateli zapisaną w art. 32 – poprzez uprzywilejowanie jednej grupy interesariuszy, tj. poszukiwaczy-amatorów,
• ochronę własności zapisaną w art. 64 – ponieważ nie chronią w adekwatny sposób własności terenów, na których dopuszcza się prowadzenie poszukiwań,
• zasadę zrównoważonego rozwoju zapisaną w art. 5 – ponieważ umożliwiają wykorzystywanie zasobów dziedzictwa do celów prywatnych w sposób niekontrolowany, podczas gdy zadaniem Państwa jest dbałość o zachowanie zasobów dla kolejnych generacji;
  
  b) naruszają międzynarodowe zobowiązania Rzeczypospolitej Polskiej, w tym przede wszystkim:

• Europejską Konwencję Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego z La Valetta, z dnia 16 stycznia 1992 r., ratyfikowaną przez Polskę 13 grudnia 1995 r., ustalającą standardy ochrony dziedzictwa archeologicznego – poprzez sprzeczność z obowiązkiem  zapobiegania niedozwolonemu obiegowi dziedzictwa archeologicznego oraz zapewnienia naukowego charakteru wykopalisk i poszukiwań archeologicznych;
• Konwencję paryską dotyczącą środków zmierzających do zakazu i zapobiegania nielegalnemu przywozowi, wywozowi i przenoszeniu własności dóbr kultury, z dnia 14 listopada 1970 r., ratyfikowaną przez Polskę 30 kwietnia 1974 r. – na skutek wprowadzenia rozwiązań, które ułatwią legalizację znalezisk pochodzących z nieznanych źródeł;
  
  c) doprowadzą do bezpowrotnej utraty części archeologicznego dziedzictwa kulturowego Polski na skutek:

• utraty kontroli Państwa nad nieodnawialnymi zasobami, które są jego własnością,
• dezorganizacji istniejącego systemu ochrony zabytków,
• dramatycznego uszczuplenia środków finansowych, przeznaczonych na ochronę zabytków (m.in. poprzez system nagród dla znalazców oraz konieczność zapewnienia etatów do ich administracyjnej obsługi lub kosztów procesowych wynikających z ewentualnych niedociągnięć w tym zakresie);
  
  d) spowodują dewastację źródłowych podstaw archeologii jako dyscypliny naukowej, ponieważ:

• umożliwią niekontrolowane wydobywanie oraz grabież znalezisk metalowych, które są jedną z najcenniejszych kategorii źródeł archeologicznych;
• doprowadzą do bezpowrotnego zniszczenia stanowisk archeologicznych i kontekstów kulturowych;
• pozwolą na wprowadzanie do obiegu naukowego fałszywych informacji na temat lokalizacji zabytków.

Należy dodać, że koszty wynikające z wejścia w życie nowelizacji spadną na społeczeństwo, co w dobie niestabilnej sytuacji międzynarodowej i wyzwań w sferze gospodarki ocenić trzeba zdecydowanie negatywnie. Dalsze argumenty prawne znaleźć można na stronie https://www.ratuj-zabytki.pl/.

Apelujemy do wszystkich Adresatów niniejszego pisma o przywrócenie stanu prawnego sprzed nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.

Jednocześnie zwracamy uwagę na konieczność przygotowania nowej ustawy, która uwzględni postulaty środowisk wyspecjalizowanych w zakresie ochrony dziedzictwa kulturowego Polski. Wyrażamy też gotowość do współpracy z osobami i stowarzyszeniami zainteresowanymi poznawaniem przeszłości zgodnie z warsztatem naukowym i zasadami ochrony dziedzictwa kulturowego.

15 maja 2026 r.

Lista sygnatariuszy:

/-/ dr hab. Jarosław Bodzek, prof. UJ, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Jagiellońskiego

/-/ dr Michał Bogacki, dyrektor Muzeum Początków Państwa Polskiego w Gnieźnie

/-/ dr Wojciech Brzeziński, dyrektor Państwowego Muzeum Archeologicznego w Warszawie

/-/ prof. dr hab. Andrzej Buko, członek rzeczywisty Polskiej Akademii Nauk, członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności

/-/ prof. dr hab. Wojciech Chudziak, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Mikołaja Kopernika

/-/ dr hab. Jacek Górski, prof. UPJPII, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Krakowie, profesor Uniwersytetu Papieskiego Jana Pawła II w Krakowie

/-/ dr Waldemar Hass, dyrektor Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Głogowie

/-/ dr Jadwiga Iwaszczuk, dyrektor Instytutu Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych Polskiej Akademii Nauk

/-/ dr hab. Andrzej Janowski, prof. IAE PAN, kierownik Ośrodka Archeologii Średniowiecza Krajów Nadbałtyckich Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

/-/ prof. dr hab. Jacek Kabaciński, kierownik Ośrodka Studiów Pradziejowych i Średniowiecznych Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk, prezydent International Union of Prehistoric and Protohistoric Sciences

/-/dr hab. Bartosz Kontny, prof. UW, dziekan Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego

/-/ dr Andrzej Kowalczyk, dyrektor Muzeum Pierwszych Piastów na Lednicy

/-/ dr hab. Bartłomiej Lis, prof. IAE PAN, zastępca dyrektora Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk ds. naukowych

/-/ dr Olgierd Ławrynowicz, zastępca dyrektora Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego

/-/ dr hab. Marcin Majewski, prof. US, kierownik Katedry Archeologii Uniwersytetu Szczecińskiego, dyrektor Muzeum Archeologiczno-Historycznego w Stargardzie

/-/ prof. dr hab. Arkadiusz Marciniak, członek korespondent Polskiej Akademii Nauk, przewodniczący Sekcji Archeologii Komitetu Nauk Historycznych PAN, profesor Wydziału Archeologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu

/-/ prof. dr hab. Anna Marciniak-Kajzer, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Łódzkiego

/-/ prof. dr hab. Mirosław Masojć, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Wrocławskiego

/-/ prof. dr hab. Andrzej Michałowski, dziekan Wydziału Archeologii Uniwersytetu Adama Mickiewicza w Poznaniu, prezes Zarządu Głównego Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich

/-/ prof. dr hab. Dominik Nowakowski, kierownik Ośrodka Badań nad Kulturą Późnego Antyku i Wczesnego Średniowiecza Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

/-/ dr Dominik Kacper Płaza, dyrektor Muzeum Archeologicznego i Etnograficznego w Łodzi

/-/ dr hab. Tomasz Purowski, kierownik Ośrodka Archeologii Pradziejowej Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

/-/ prof. dr hab. Marian Rębkowski, dyrektor Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

/-/ dr hab. Kalina Skóra, prof. IAE PAN, kierownik Ośrodka Badań Nad Dawnymi Technologiami Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

/-/ dr Rafał Solecki, Instytut Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

/-/ dr Michał Starski, Prodziekan Wydziału Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego

/-/ prof. dr hab. Marzena Szmyt, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Poznaniu, profesor Wydziału Archeologii Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, prezes Poznańskiego Towarzystwa Prehistorycznego

/-/ dr hab. Marcin Szeliga, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu im. Marii Curie-Skłodowskiej

/-/ Ewa Trawicka, dyrektor Muzeum Archeologicznego w Gdańsku

/-/ dr hab. Katarzyna Trybała-Zawiślak, prof. UR, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Rzeszowskiego

/-/ prof. dr hab. Maciej Trzciński, kierownik Muzeum Archeologicznego we Wrocławiu, profesor Wydziału Prawa, Administracji i Ekonomii Uniwersytetu Wrocławskiego

/-/ prof. dr hab. Paweł Valde-Nowak, członek korespondent Polskiej Akademii Nauk, członek korespondent Polskiej Akademii Umiejętności

/-/ dr hab. Marcin Wąs, prof. UG, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Gdańskiego

/-/ dr hab. Fabian Welc, prof.  UKSW, dyrektor Instytutu Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

/-/ dr hab. Jacek Wierzbicki, sekretarz generalny Stowarzyszenia Naukowego Archeologów Polskich

/-/ prof. dr hab. Piotr Włodarczak, kierownik Ośrodka Archeologii Gór i Wyżyn Instytutu Archeologii i Etnologii Polskiej Akademii Nauk

/-/ dr Magdalena Żurek, Instytut Archeologii Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego

Składający:

Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskiego

ul. Krakowskie Przedmieście 26/28

00-927 Warszawa

19 maja 2026 roku odszedł Lech Trawicki - absolwent toruńskiej archeologii

Z wielkim smutkiem przyjęliśmy informację o nagłej śmierci Lecha Trawickiego (1969-2026). Kolegi i Przyjaciela wielu z nas, w czasie studiów zaangażowanego w archeologiczne badania podwodne.

Brał udział w wielu ekspedycjach na jeziornych i morskich stanowiskach archeologicznych. Studia w Toruniu podjął w 1989 roku. Pracę magisterską na temat technik obróbki drewna we wczesnej epoce żelaza, napisaną pod kierunkiem prof. Andrzeja Koli, obronił w grudniu 1996 roku. Przygotowana przez niego rozprawa odzwierciedlała pasję nurkową i zainteresowanie archeologią eksperymentalną w zakresie pozyskiwania budulca do wznoszenia mazurskich osiedli nawodnych. Po uzyskaniu magisterium Lech Trawicki podjął pracę w Dziale Historii Budownictwa Okrętowego ówczesnego Centralnego Muzeum Morskiego w Gdańsku, z którym był związany do 2006 roku. W latach 2019-2024 pełnił funkcję dyrektora Muzeum Historyczno-Archeologicznego w Elblągu.

Trzeba jednak oddać sprawiedliwość, że obok archeologii drugą miłością Lecha były stare motocykle. Był w tym zakresie uznanym autorytetem i profesjonalnym znawcą historycznych jednośladów. Imponował wiedzą na ich temat. Interesowały go także dawne techniki kowalskie czy tradycyjna, „przedcyfrowa” fotografia.

W domu rodzinnym Lecha Trawickiego w Toruniu przy ul. Dobrej, w jego pokoju było wszystko. Łącznie z wówczas ukochanym przez niego motocyklem BSA, rozbieranym i składanym. Mógł o nim opowiadać godzinami. Po prostu, kochał go miłością - jak zaznaczał - odwzajemnioną.

Podczas badań podwodnych na Mazurach, w początkach lat 90. minionego stulecia zakochał się w koleżance ze studiów, Ewie. Nie omieszkał tego faktu donieść starszym kolegom. Była to bowiem dla niego nowa zaskakująca okoliczność. Choćby z tego powodu, że był przekonany iż poważne uczucia lokował jak dotąd w kierunku historycznych motocykli. Jednak niedługo później Ewa stała się małżonką Lecha.

Był nad wyraz koleżeński, uczciwy i szczery do bólu. W czasach toruńskich przylgnęła do niego ksywa „Dziki Lesiu”. O ile pamięć mnie nie myli, wymyślił to Wojtek Szulta i tak już pozostało. Nic jednak negatywnego za tym się nie kryło, a jedynie sygnalizowało wielką energię i kreatywność Lecha z którą pozostał do ostatnich chwil swojego życia.

Spotykaliśmy się w trakcie rozmaitych konferencji czy innych wydarzeń. Niestety, także przy okazji uroczystości pogrzebowych. Najpierw Wojtka Szulty, później Pawła Banasiaka, a ostatni raz w styczniu tego roku na pogrzebie Profesora Andrzeja Koli, promotora jego pracy magisterskiej. Jak zwykle był pełen energii i sił witalnych, z nowymi pomysłami na przyszłość. Myślał o swoim doktoracie o czym kilkakrotnie wspominał, że chciałby go zrobić na naszym toruńskim Uniwersytecie.

Niestety, wszystko to nagle się skończyło i już teraz pozostaje nam tylko pamiętać o Lechu, jego pasjach, niekwestionowanych dokonaniach i prawdziwym koleżeństwie.

Jacek Gackowski

List otwarty archeologów: nowelizacja ustawy może zagrozić ochronie zabytków w Polsce

LIST OTWARTY

do

W.P. Prezydenta RP Karola Nawrockiego

W.P. Marszałka Sejmu Włodzimierza Czarzastego

W.P. Marszałek Senatu Małgorzaty Kidawy-Błońskiej

W.P. Prezesa Rady Ministrów RP Donalda Tuska

W.P. Minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP Marty Cienkowskiej

W.P. Parlamentarzystów i Parlamentarzystek RP

Szanowni Państwo,

Konferencja Dziekanów i Dyrektorów Wydziałów i Instytutów Archeologii Akademickiej w Polsce protestuje przeciwko wejściu w życie z dniem 1 stycznia 2027 r. nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (zob. Dz.U. 2024.647).

Zmiany stanu prawnego wprowadzone drogą nowelizacji oceniamy bardzo krytycznie, ponieważ:

1. a) naruszają one Konstytucję RP, w tym:

– zasadę równości obywateli (uprzywilejowanie jednej grupy interesariuszy, tj. poszukiwaczy),

– ochronę własności (ustawa nie chroni w adekwatny sposób własności terenów, na

których dopuszcza się prowadzenie poszukiwań),

– stoją w sprzeczności z zasadą zrównoważonego rozwoju (umożliwiają wykorzystywanie zasobów dziedzictwa do celów prywatnych w sposób niekontrolowany, podczas gdy zadaniem Państwa jest dbałość o zachowanie zasobów dla kolejnych generacji),

1996. b) naruszają standardy ochrony dziedzictwa archeologicznego zapisane w Europejskiej Konwencji Ochrony Dziedzictwa Archeologicznego z La Valetta, z dnia 16 stycznia 1992 r., przyjęte przez Rzeczpospolitą Polską – Dz.U. 1996.120.564 (Polska zobowiązała się m.in. zapobiegać niedozwolonemu obiegowi dziedzictwa archeologicznego oraz zapewnić naukowy charakter wykopalisk i poszukiwań archeologicznych),
1997. c) zdezorganizują istniejący system ochrony zabytków, którego skuteczność już obecnie pozostawia wiele do życzenia,
1998. d) doprowadzą do dramatycznego uszczuplenia środków finansowych, przeznaczonych na ochronę zabytków (m.in. system nagród dla znalazców, w tym przewidywany skokowy przyrost wniosków oraz konieczność zapewnienia etatów do ich administracyjnej obsługi lub kosztów procesowych wynikających z ewentualnymi niedociągnięciami w tym zakresie); 
1999. e) pomimo dwukrotnego przesunięcia daty wejścia w życie ustawy, nadal nie został przygotowany system informatyczny, rejestr poszukiwań oraz aplikacja, wskazane w nowelizacji, po stworzeniu wymagający przecież jeszcze odpowiedniego przetestowania, co spowoduje poważne kontrowersje odnośnie do trybu zgłoszeń do rejestru poszukiwań.

Nade wszystko jednak zmiany przyczynią się do dramatycznych i nieodwracalnych strat w archeologicznym dziedzictwie kulturowym Polski, które jest nieodnawialne. Państwo polskie straci kontrolę nad swoją własnością!

Co więcej, koszty wynikające z wejścia w życie nowelizacji spadną na społeczeństwo, co w dobie niestabilnej sytuacji międzynarodowej i wyzwań w zakresie gospodarki ocenić należy zdecydowanie negatywnie. Dalsze argumenty prawne znaleźć można na stronie https://www.ratuj-zabytki.pl/.

Apelujemy do Parlamentarzystów i Parlamentarzystek RP, oraz wszystkich adresatów niniejszego pisma – ponad podziałami – o przywrócenie stanu prawnego sprzed nowelizacji ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Ustawa z 13 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami), tak by umożliwić opracowanie nowelizacji, która uwzględni postulaty środowisk archeologów, muzealników i specjalistów ochrony zabytków. Świadomi ułomności dotychczasowych regulacji prawnych jesteśmy zdania, że należy włączyć do systemu ochrony zabytków różnych interesariuszy. Niezbędne jest podjęcie przez MKiDN dyskusji z ich reprezentantami (instytucjami i stowarzyszeniami) w celu wypracowania nowego modelu ochrony dziedzictwa. Deklarujemy poświęcenie także temu zagadnieniu Kongresu Archeologii Polskiej, który odbędzie się w czerwcu 2027 r.

/-/ dr hab. Jarosław Bodzek, prof. UJ, Dyrektor Instytutu Archeologii UJ

/-/ prof. dr hab. Wojciech Chudziak, Dyrektor Instytutu Archeologii UMK

/-/dr hab. Bartosz Kontny, prof. UW, Dziekan Wydziału Archeologii UW

/-/ dr hab. Marcin Wąs, prof. UG, Dyrektor Instytutu Archeologii UG

/-/ dr hab. Marcin Majewski, prof. US, Kierownik Katedry Archeologii US

/-/ prof. dr hab. Anna Marciniak-Kajzer, Dyrektor Instytutu Archeologii UŁ

/-/ prof. dr hab. Mirosław Masojć, Dyrektor Instytutu Archeologii UWroc.

/-/prof. dr hab. Andrzej Michałowski, Dziekan Wydziału Archeologii UAM

/-/ dr hab. Marcin Szeliga, Dyrektor Instytutu Archeologii UMCS

/-/ dr hab. Katarzyna Trybała-Zawiślak, prof. UR, Dyrektor Instytutu Archeologii UR

/-/ dr hab. Fabian Welc, prof. UKSW, Dyrektor Instytutu Archeologii UKSW

7 maja 2026 r. 

Składający: Wydział Archeologii Uniwersytetu Warszawskieg

Krakowskie Przedmieście 26/28, 00-927 Warszawa

OBOWIĄZKOWE ĆWICZENIA TERENOWE DLA STUDENTÓW ARCHEOLOGII, PRZYGOTOWANE PRZEZ INSTYTUT ARCHEOLOGII UMK W ROKU AKADEMICKIM 2025/2026

Zapisy na ćwiczenia terenowe – od 7 do 14 maja 2026 roku – przyjmuje mgr Alina Sosnowska, Instytut Archeologii, telefon 56 611 39 71, e-mail: also@umk.pl (osoby, które wcześniej dokonały zapisu u prowadzących ćwiczenia, proszone są o potwierdzenie uczestnictwa). Szczegółowe informacje dotyczące ćwiczeń zostaną przekazane przez prowadzących zajęcia.

Uczestnictwo w ćwiczeniach terenowych poświadczone przez prowadzącego w systemie USOS jest warunkiem zaliczenia roku akademickiego.

Studenci zobowiązani są do złożenia opiekunom ćwiczeń terenowych oświadczenia o ubezpieczeniu (plik w załączeniu).

^* Ze względów organizacyjnych termin może nieznacznie ulec zmianie.

W Radzie Redakcyjnej Humanities and Social Sciences Communications

Jest nam niezmiernie miło poinformować, że dr hab. Grzegorz Osipowicz, prof. UMK z Instytutu Archeologii UMK został członkiem Rady Redakcyjnej czasopisma Humanities and Social Sciences Communications. Periodyk ten jest publikowany przez wydawnictwo Springer Nature i znajduje się w Nature Portfolio. Jego pięcioletni Impact Factor wynosi 3.9. Warto przy tej okazji dodać, że Prof. G. Osipowicz pełni jednocześnie funkcje Associate Editor w czasopiśmie Frontiers in Enviromental Archaeology (https://www.frontiersin.org/journals/environmental-archaeology) oraz członka Rady Redakcyjnej Lietuvos Archeologija (https://open.istorija.lt/journal/LA). Wspólnie z Dr Justyną Orłowską z Instytutu Archeologii UMK redagują również obecnie tom specjalny pt. Current Studies on Archaeological Worked Bone Heritage w wysokoimpaktowym czasopiśmie Heritage (https://www.mdpi.com/journal/heritage/special_issues/07G7AQD8D7).

więcej informacji

Cmentarzysko i obozowiska kultury pucharów lejkowatych w Markowicach na Kujawach

Nakładem Wydawnictwa Naukowego UMK ukazała się praca zbiorowa pt. Cmentarzysko i obozowiska kultury pucharów lejkowatych w Markowicach na Kujawach, której redaktorem jest dr. Kamil Adamczak z Katedry Prahistorii Instytutu Archeologii UMK w Toruniu.

W publikacji zaprezentowano materiały zabytkowe ze stanowiska 12 w Markowicach na zachodnich Kujawach, obejmujące cmentarzysko oraz pozostałości obozowisk i studni wotywnej, użytkowanych przez wspólnoty wczesnorolnicze z IV tysiąclecia p.n.e. Odkryte tam, unikatowe w skali Polski cmentarzysko społeczności kultury pucharów lejkowatych, wyróżnia się wyjątkowymi formami pochówków. Szczególne znaczenie ma grób młodego mężczyzny złożonego na saniach pogrzebowych w otoczeniu pary bydła. Znalezisko to należy do najwcześniejszych i najlepiej zachowanych w Europie świadectw wykorzystania siły pociągowej zwierząt oraz rozwoju trakcji – innowacji technologicznych epoki kamienia, które wpływały na przemiany gospodarcze i kulturowe pradziejowych społeczności.

Publikacja jest efektem realizacji zadania "Osada i cmentarzysko kultury pucharów lejkowatych w Markowicach na Kujawach" dofinansowanego przez Ministerstwo Kultury i Dziedzictwa Narodowego w ramach konkursu "Ochrona zabytków archeologicznych".

Link do pobrania wersji elektronicznej publikacji: https://repozytorium.umk.pl/handle/item/7320

fot. © Wydawnictwo Naukowe UMK

UMK - nabór na studia na rok akademicki 2026/27

Rekrutacja na studia prowadzone na UMK, w tym na naszym Wydziale Nauk Historycznych UMK – start 1 czerwca 2026 r.

więcej informacji

Grant europejski dla badaczki z Instytutu Archeologii UMK